Codex คืออะไร

ดรุณี เอ็ดเวิร์ดส
รองผู้อำนวยการศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ

       หลายท่านคงรู้จักหน่วยงานที่ชื่อว่า Codex Alimentarius แต่ก็เชื่อว่ายังมีหลายท่านที่ได้ยินชื่อนี้ แต่ไม่แน่ใจว่าทำหน้าที่อะไร รวมถึงทำไมมีการอ้างชื่อนี้กันบ่อยมาก โดยเฉพาะเมื่อกล่าวถึงในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับอาหารและความปลอดภัยของอาหารจึงใคร่ถือโอกาสนี้เรียนให้ทราบถึงองค์ประกอบ รวมถึงหน้าที่อย่างกว้างๆ ของหน่วยงาน Codex ในระดับสากล

       Codex Alimentarius (โคเดกซ์) ถูกจัดตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2504-2505 (ค.ศ.1961/62) จากความร่วมมือขององค์การอาหารและเกษตร ( FAO ) และองค์การอนามัยโลก ( WHO ) ซึ่งจนถึงปัจจุบันมีสมาชิกรวมทั้งสิ้น 165 ประเทศ

       หน้าที่ของ Codex ประกอบด้วย

1. คุ้มครองสุขภาพผู้บริโภค และดูแลให้เกิดความเสมอภาคในเรื่องการค้าที่เกี่ยวกับอาหาร
2. สนับสนุนให้เกิดการประสานงานด้านมาตรฐานอาหารในประเทศ รวมถึงกลุ่ม NGO ให้เป็นมาตรฐานระดับสากล
3. พิจารณาลำดับความสำคัญ และสร้างให้เกิดการสร้างมาตรฐานอาหาร โดยอาศัยความร่วมมือจากองค์กรที่มีความชำนาญด้านที่เกี่ยวข้อง
4. สรุปมาตรฐานอาหารในแต่ละเรื่อง โดยให้มีการยอมรับจากประเทศสมาชิก ทั้งหลายแล้วพิมพ์เป็นเอกสารเพื่อการอ้างอิงและปฏิบัติตามในระดับโลกหรือภูมิภาค ตามที่เห็นสมควร
5. ปรับปรุงมาตรฐานให้มีความเหมาะสมและทันสมัย

       การดำเนินงานนั้นจะมี 3 ระดับ อันประกอบด้วย

1. Codex Alimentarlus Commission ซึ่งมีประธาน 1 ตำแหน่ง และรองประธาน 3 ตำแหน่ง นอกนั้นเป็นผู้แทนจากประเทศสมาชิกทั้งหมด
2. Executive Committee ประกอบด้วย ประธาน และ รองประธาน รวมถึงผู้แทนจาก 7 ภูมิภาค ซึ่งประกอบด้วย แอฟริกา เอเชีย ยุโรป ลาตินอเมริกา และคาริเบียนตะวันออกใกล้ อเมริกาเหนือ และแปซิฟิกตะวันตกเฉียงใต้ (ออสเตรเลีย) ทั้งนี้จะต้องไม่มีผู้แทนที่มาจากประเทศใดประเทศหนึ่งเกินหนึ่งคน
3. Subsidiary Bodies ซึ่งตั้งขึ้นเพื่อสรุปรูปแบบของมาตรฐานอาหารฉบับร่างให้สมบูรณ์ หรือจัดในรูปของ Codex Committee เพื่อประชุมร่างมาตรฐานอาหารสำหรับเสนอ Commission โดยผ่าน Executive Committee เพื่อการพิจารณาอนุมัติให้เป็นมาตรฐานอาหารสากลต่อไป ทั้งนี้คณะในรูปแบบของ Codex Committee ที่แบ่งตามการร่างมาตรฐานอาหารจะแบ่งออกได้เป็น 3 กลุ่ม ดังนี้
   1. กลุ่ม General Subject มี 9 คณะ อาทิ Pesticide Residues, Food Labeling , General Principle , Food Hygiene, Food Additive and Contaminant, Method of Analysis and Sampling.
   2. กลุ่ม Commodities มี 9 คณะ อาทิ Processed Fruits and Vegetables, Fish and Fishery Products, Milk and Milk Products.
   3. กลุ่ม Ad Hoc Intergovernmental Task Force มี 3 คณะ อาทิ Food Derived from Modern Biotechnology, Animal Feeding, Fruit and Vegetable Juices.

       ในแต่ละคณะของ Codex Committee จะประกอบด้วย ประธาน 1 ตำแหน่ง และเลขาธิการ โดยร่วมประชุมกับผู้แทนของประเทศสมาชิกทั้งหมดและองค์กรอิสระอีกหลายกลุ่ม

       นอกจาก Subsidiary Bodies ตามกลุ่มอาหารแล้ว ยังมีอีกคณะที่ใช้ชื่อว่า Regional Coordinating Committee ซึ่งแบ่งออกเป็น 6 คณะ ตามภูมิภาค ประกอบด้วย แอฟริกา เอเชีย ยุโรป ลาตินอเมริกา คาริเบียน ตะวันออกใกล้ และอเมริกาเหนือ ซึ่งรวมแปซิฟิกตะวันตกเฉียงใต้

       ประเทศสมาชิกทุกประเทศจะเข้าร่วมประชุมเพื่อพิจารณาร่างมาตรฐานอาหารที่จะใช้คุ้มครองความปลอดภัยของผู้บริโภค และมาตรฐานที่ร่างของประเทศสมาชิกทั้งหลายสามารถถือปฏิบัติได้ และเป็นข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เพื่อช่วยแก้ไขปัญหาในด้านคุณภาพที่เกิดขึ้นระหว่างประเทศ

       แต่ละประเทศจะต้องเสนอ Contact Point เพื่อให้เกิดความสะดวกในด้านการติดต่อสื่อสาร หน่วยงานของสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) เป็น Contact Point ของประเทศไทยของ Codex Alimentarius

       เมื่อทราบโครงสร้างและหน้าที่ของ Codex ก็พอจะสรุปได้ว่ามาตรฐานอาหารหรือแนวปฏิบัติต่างๆ ที่เกิดขึ้นในระดับสากล เป็นมาตรฐานซึ่งคำนึงถึงความปลอดภัยของผู้บริโภคเป็นหลัก ทั้งนี้เพื่อให้เกิดความมั่นใจว่าเป็นมาตรฐานในระดับเดียวกันของทุกประเทศไม่มีการแบ่งชนชั้นในเรื่องความปลอดภัยของอาหาร ในการพิจารณามาตรฐานอาหารในแต่ละเรี่องจะต้องมีการศึกษา วิจัย ทดลอง โดยอาศัยห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแขนงต่างๆ เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ถูกต้อง ตรวจสอบได้โดยนักวิทยาศาสตร์ที่มีคุณภาพและเป็นห้องปฏิบัติการที่ได้มาตรฐาน นอกจากนั้นข้อมูลต่างๆ ยังต้องมีประเทศสมาชิกทั้งหลายของ Codex ยอมรับจึงจะเป็นมาตรฐานที่ประกาศใช้ในระดับสากลที่เท่าเทียมกันต่อแต่นี้ไปถ้าอ้างถึงมาตรฐานอาหารที่ประกาศโดย Codex ก็คงจะพอเข้าใจกันมากขึ้นแล้ว

       ผู้แทนของประเทศไทยที่เข้าร่วมประชุมในแต่ละคณะของการประชุม Codex ในแต่ละครั้ง จะประกอบด้วย ผู้ทรงคุณวุฒิที่มีประสบการณ์สูงและมีความรอบรู้ และมีภาคการผลิตซึ่งเป็นผู้แทนจากสมาคมเฉพาะทางหรือสภาอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องเข้าร่วม ทั้งนี้เพื่อให้เกิดความมั่นใจว่าประเด็นที่ประเทศนำเสนอในการประชุมในแต่ละครั้ง คำนึงถึงความสามารถที่ภาคการผลิตดำเนินการได้ และเป็นมาตรฐานอาหารที่อิงความปลอดภัยของผู้บริโภคเป็นสำคัญ

ที่มา : วารสาร @ II Biotech เทคโนโลยีชีวภาพปริทรรศน์ ปีที่ 1 ฉบับที่ 5 พฤษภาคม 2546 www.biotec.or.th